PHAtex
Context
De groeiende vraag naar grondstoffen brengt ons steeds dichter bij de planetaire grenzen. Nu grondstoffen schaarser en duurder worden, is de transitie naar duurzame systemen en producten geen keuze meer, maar een noodzaak.
De Europese chemische industrie staat daarbij sterk onder druk door mondiale uitdagingen zoals de energiecrisis, klimaatverandering en geopolitieke spanningen. Zo daalde de Europese kunststofproductie in 2023 met maar liefst 13% ten opzichte van 2018.
Om concurrerend en toekomstbestendig te blijven, moet de sector inzetten op innovatieve producten en processen, met een efficiënter en duurzamer gebruik van grondstoffen en energie.
Europese beleidskaders zoals de Green Deal, PPWR en de Circular Plastic Alliance versterken deze urgentie, met ambitieuze CO₂-reductiedoelstellingen en een doorgedreven grondstoffentransitie.
De grensregio Vlaanderen–Nederland speelt hierin een sleutelrol. Als onderdeel van de toonaangevende ARRR-cluster (Antwerpen–Rotterdam–Rhein-Ruhr), waar circa 40% van de Europese chemische industrie is geconcentreerd, beschikt de regio over sterke logistiek, hoogwaardige infrastructuur en een ecosysteem van grote bedrijven en kmo’s actief in innovatieve materialen.
Biogebaseerde materialen bieden een krachtig antwoord. Ze verminderen de afhankelijkheid van fossiele grondstoffen en dragen bij aan een circulaire economie.
De EU beschouwt biogebaseerde producten dan ook als een speerpunt voor economische groei en maatschappelijke impact. Tegen 2050 zou 20% van de koolstofvraag in de chemie biogebaseerd zijn.
PHAtex speelt hierop in door het potentieel van polyhydroxyalkanoaten (PHA’s) te ontsluiten voor textieltoepassingen. Deze bacterieel geproduceerde biopolyesters combineren goede mechanische eigenschappen met uitzonderlijke biologische afbreekbaarheid. Via een multidisciplinaire aanpak ontwikkelt PHAtex aangepaste PHA-formulaties die fossiel-gebaseerde textielpolymeren kunnen vervangen én tegelijk bijdragen aan het verminderen van microplastics in het milieu.
Daarmee sluit het project naadloos aan bij Europese en regionale ambities voor een circulaire, biogebaseerde economie.
Doelstellingen
Het PHAtex-project heeft als doel de technische en economische haalbaarheid van polyhydroxyalkanoaten (PHA’s) als 100% biogebaseerde grondstof voor de textielindustrie aan te tonen. Daarmee wil PHAtex de biopolymeermarkt versterken, nieuwe cross-sectorale waardeketens opzetten en samenwerking stimuleren tussen industrie, kennisinstellingen en overheden (triple helix), met een sterke focus op KMO/MKB-bedrijven.
Centraal staat de opbouw van kennis rond geschikte PHA-formulaties, met name PHA-copolymeren en blends, die optimaal verwerkbaar zijn in textielextrusieprocessen. Door blending met andere PHA’s, biogebaseerde polyesters en functionele additieven worden materiaaleigenschappen afgestemd op zowel verwerkbaarheid als eindtoepassing.
De uiteindelijke ambitie is een duurzaam alternatief te bieden voor fossiel-gebaseerd polyester, dat vandaag nog steeds het dominante textielpolymeer is.
Naast materiaalkarakterisering wordt ook sterk ingezet op end-of-life scenario’s. Zowel biologische afbreekbaarheid als recyclage van PHA-gebaseerde textielmaterialen worden onderzocht, een domein dat tot op heden weinig is belicht. Bovendien wordt het effect op microvezel- en microplasticvrijgave tijdens gebruik en wassen geëvalueerd en vergeleken met conventionele textielmaterialen. Aangezien textielwassen een belangrijke bron van primaire microplastics is, bieden natuurlijk afbreekbare materialen zoals PHA’s een veelbelovend perspectief.
PHAtex is sterk marktgericht en vertaalt onderzoeksresultaten naar concrete toepassingen via de ontwikkeling van textieldemonstratoren.
Zo worden KMO/MKB-bedrijven ondersteund bij de doorontwikkeling naar commerciële producten met meetbare impact op CO₂-reductie en circulariteit. Tot slot wordt de opgedane kennis structureel verankerd in onderwijs en opleiding, wat bijdraagt aan de innovatiecapaciteit van de grensregio en de instroom van nieuw talent in het bedrijfsleven.
Grensoverschrijdend project
De ontwikkeling en toepassing van duurzame polymeren in textiel is essentieel voor de overgang van fossiele naar hernieuwbare grondstoffen. Deze uitdaging vraagt om nauwe samenwerking tussen kennisinstellingen en bedrijven. Door het internationale karakter van de textielsector is grensoverschrijdende samenwerking cruciaal voor draagvlak, marktacceptatie en efficiënte kennisdeling.
Het PHAtex-project vervult deze verbindende rol door ondernemers, overheden en kennisinstellingen samen te brengen.
In lijn met de Europese Green Deal bundelt het consortium een interdisciplinair team met complementaire expertise, infrastructuur en ervaring.
Project partners
Universiteit Maastricht brengt haar toonaangevende kennis in materiaaloptimalisatie op basis van structuur-eigenschaprelaties, terwijl Centexbel gespecialiseerd is in de verwerking van biogebaseerde materialen tot textiel. Als coördinator en kernpartner van het Circular Materials Center (CMC) versterkt Centexbel bovendien het CMC als ontmoetingsplatform voor de opschaling van biogebaseerde en circulaire innovaties.
UM en Centexbel bouwen voort op een jarenlange samenwerking binnen diverse Interreg-projecten, waarbij bedrijven uit de grensregio via demonstraties en piloottoepassingen kennismaken met nieuwe biogebaseerde materialen. Door de combinatie van materiaalontwikkeling en verwerkingskennis, en een sterk industrieel netwerk van grote bedrijven en kmo’s, versnelt PHAtex de implementatie van duurzame bouwstenen in sectoren zoals kunststoffen en textiel.
